کتاب پرسیدن و جنگیدن اثر رضا نساجی

معرفی کتاب پرسیدن و جنگیدن

کتاب پرسیدن و جنگیدن: گفت‌وگو با دکتر منوچهر آشتیانی درباره تاریخ معاصر و علوم انسانی در ایران حاصل گفت‌وگوهای رضا نساجی با منو>رضا نساجی با منوچهر منتشر شده است. این کتاب در قالب پروژه‌ی تاریخ شفاهی دانشگاه در ایران شکل گرفته و روایتی گسترده از زندگی شخصی، فعالیت‌های سیاسی، مسیر تحصیل و دیدگاه‌های علمی یکی از چهره‌های اثرگذار علوم اجتماعی ایران ارائه می‌دهد.

رضا نساجی در این گفت‌وگوها تلاش می‌کند زندگی آشتیانی را نه فقط به‌عنوان زندگی‌نامه‌ای شخصی، بلکه به‌عنوان بخشی از تاریخ معاصر ایران و تاریخ شکل‌گیری علوم انسانی مدرن در کشور ثبت کند. حاصل کار، روایتی چندلایه است که در آن خاطرات خانوادگی، تحولات سیاسی، تجربه‌ی مهاجرت و تحصیل در اروپا، فعالیت‌های حزبی، جنبش دانشجویی، انقلاب، زندان و مسائل دانشگاهی در کنار هم قرار گرفته‌اند.

عنوان کتاب، یعنی «پرسیدن و جنگیدن»، به دو وجه مهم شخصیت و اندیشه‌ی آشتیانی اشاره دارد: پرسشگری نظری و تلاش عملی برای تغییر. کتاب نشان می‌دهد که علوم انسانی برای آشتیانی دانشی جدا از جامعه و تاریخ نبوده، بلکه با تجربه‌ی زیسته، مبارزه‌ی سیاسی و مسئولیت اجتماعی پیوند داشته است.

خلاصه کتاب پرسیدن و جنگیدن

کتاب با نگاهی به پیشینه‌ی خانوادگی و اجتماعی منوچهر آشتیانی آغاز می‌شود. او در خانواده‌ای روحانی و ریشه‌دار پرورش یافت؛ خانواده‌ای که پیوندهایی با خاندان‌های شناخته‌شده‌ی روحانی و سیاسی ایران داشتند. این پیشینه، زمینه‌ای مناسب برای طرح یکی از پرسش‌های اصلی کتاب فراهم می‌کند: نسبت میان خاستگاه اجتماعی افراد و شکل‌گیری اندیشه‌ها و انتخاب‌های سیاسی آنان چیست؟

آشتیانی در ادامه از دوران تحصیل خود در ایران، حضور در دانشسرای عالی تهران و آشنایی با جریان‌های سیاسی سخن می‌گوید. بخشی مهم از خاطرات او به فعالیت در حزب توده، سپس انشعاب همراه با خلیل ملکی و جلال آل‌احمد، و بعدتر پیوستن به جبهه‌ی ملی و حمایت از محمد مصدق مربوط می‌شود. روایت او از وقایع ۲۵ و ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، فضای سیاسی ایران در آن دوره و نقش اعضای خانواده‌اش در این رخدادها، از بخش‌های تاریخی مهم کتاب است.

یکی دیگر از محورهای اصلی کتاب، سال‌های اقامت و تحصیل آشتیانی در اروپاست. او در این دوره با جریان‌های فکری و استادان برجسته‌ای در آلمان و دیگر کشورهای اروپایی آشنا شد و در فضای جنبش دانشجویی و کنفدراسیون دانشجویان ایرانی فعالیت کرد. آشتیانی از ارتباط خود با اندیشمندانی چون آلفرد وبر، هانس گئورگ گادامر، کارل لوویت، دیتر هنریش و ارنست توپیتش سخن می‌گوید و خاطراتی نیز از دیدار یا آشنایی با چهره‌هایی مانند مارتین هایدگر، گئورگ لوکاچ و ژرژ گورویچ نقل می‌کند.

پس از بازگشت به ایران، روایت کتاب به فعالیت‌های علمی و دانشگاهی آشتیانی می‌پردازد. او از تدریس، تلاش برای گسترش جامعه‌شناسی تاریخی و جامعه‌شناسی شناخت، و مواجهه با ساختار دانشگاهی و سیاسی ایران سخن می‌گوید. بخش‌هایی از کتاب نیز به حضور او در انقلاب، بازداشت، شش ماه زندان و ممنوع‌التدریس شدن اختصاص دارد.

در فصل‌هایی مانند «میان ماندن و رفتن»، خواننده با تردیدها و کشمکش‌های روشنفکری روبه‌رو می‌شود: ماندن در ایران و ادامه‌ی فعالیت در شرایط دشوار یا ترک کشور و ادامه‌ی زندگی علمی در خارج. به این ترتیب، کتاب علاوه بر ثبت خاطرات یک استاد، پرسشی گسترده‌تر درباره‌ی نسبت روشنفکر با جامعه، مسئولیت دانشگاهی و امکان اثرگذاری اجتماعی علوم انسانی مطرح می‌کند.

مشخصات کتاب پرسیدن و جنگیدن

در یک نگاه

راهنمای مطالعه

این کتاب مناسب شماست اگر…

• به تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران در قرن چهاردهم شمسی علاقه دارید.
• می‌خواهید با زندگی، فعالیت‌ها و اندیشه‌های منوچهر آشتیانی آشنا شوید.
• به تاریخ شکل‌گیری علوم انسانی، جامعه‌شناسی و دانشگاه در ایران علاقه‌مندید.
• پژوهش‌های تاریخ شفاهی و گفت‌وگو با چهره‌های فکری و سیاسی را دنبال می‌کنید.
• به جریان‌های سیاسی مانند حزب توده، انشعاب نیروهای چپ، جبهه ملی و جنبش دانشجویی علاقه دارید.
• می‌خواهید نسبت میان اندیشه، خاستگاه اجتماعی، فعالیت سیاسی و عمل روشنفکری را بررسی کنید.
• به خاطرات ایرانیانی علاقه دارید که تجربه‌ی تحصیل و فعالیت علمی در اروپا را داشته‌اند.

درباره نویسنده و گفت‌وگو‌شونده

رضا نساجی پژوهشگر حوزه‌ی تاریخ و علوم اجتماعی است که در این کتاب با طراحی و انجام گفت‌وگوهای مفصل، زندگی و اندیشه‌های منوچهر آشتیانی را ثبت کرده است. این گفت‌وگوها در طول چند سال انجام شده‌اند و به دلیل گستردگی موضوعات، از قالب یک مصاحبه‌ی معمول فراتر رفته و به نوعی زندگی‌نامه‌ی شفاهی و فکری تبدیل شده‌اند.

منوچهر آشتیانی از استادان و پژوهشگران پیشکسوت علوم اجتماعی در ایران بود. نام او بیش از همه با تلاش برای گسترش جامعه‌شناسی شناخت و جامعه‌شناسی تاریخی در ایران پیوند خورده است. او در مسیر زندگی خود هم با فعالیت‌های سیاسی و حزبی درگیر بود و هم به تحصیل و پژوهش فلسفه و علوم اجتماعی پرداخت.

آشتیانی در اروپا نزد استادان برجسته‌ای تحصیل کرد و با جریان‌های مهم فلسفه، جامعه‌شناسی و نظریه‌ی اجتماعی آشنا شد. پس از بازگشت به ایران، در دانشگاه به تدریس و پژوهش پرداخت و درباره‌ی رابطه‌ی جامعه، تاریخ و شکل‌گیری اندیشه تأمل کرد. تجربه‌ی حضور در احزاب سیاسی، جنبش دانشجویی، انقلاب، زندان و دانشگاه، به روایت او جنبه‌ای شخصی و در عین حال تاریخی بخشیده است.

کتاب‌های مشابه

چند نکته درباره کتاب پرسیدن و جنگیدن

کتاب «پرسیدن و جنگیدن» درباره چیست؟

این کتاب گفت‌وگویی بلند و چندلایه با منوچهر آشتیانی درباره‌ی زندگی شخصی، پیشینه‌ی خانوادگی، فعالیت‌های سیاسی، تحصیل در اروپا، ارتباط با اندیشمندان برجسته، تجربه‌ی تدریس و پژوهش در ایران و نگاه او به تاریخ معاصر و علوم انسانی است.

چرا عنوان کتاب «پرسیدن و جنگیدن» انتخاب شده است؟

این عنوان به پیوند میان تفکر و عمل اشاره دارد. در روایت آشتیانی، پرسشگری علمی از مبارزه‌ی اجتماعی جدا نیست. او هم‌زمان می‌کوشد درباره‌ی جامعه و تاریخ بیندیشد و در برابر مسائل سیاسی و اجتماعی زمانه‌ی خود موضع بگیرد.

آیا کتاب صرفاً یک زندگی‌نامه است؟

خیر. کتاب اگرچه بر پایه‌ی خاطرات منوچهر آشتیانی شکل گرفته، اما تنها به زندگی شخصی او محدود نمی‌شود. تاریخ احزاب، جنبش دانشجویی، دانشگاه، تحولات سیاسی ایران و ورود اندیشه‌های جدید به علوم انسانی نیز در آن بررسی می‌شود.

اهمیت کتاب برای شناخت علوم انسانی در ایران چیست؟

این کتاب بخشی از تاریخ شفاهی شکل‌گیری و تحول علوم انسانی دانشگاهی در ایران را ثبت می‌کند. آشتیانی درباره‌ی استادان، جریان‌های فکری، فضای دانشگاه و دشواری‌های فعالیت علمی و آموزشی در دوره‌های مختلف سخن می‌گوید.