کتاب قیام سربداران اثر عبدالرفیع حقیقت

معرفی کتاب قیام سربداران

قیام سربداران نوشته عبدالرفیع حقیقت، پژوهشی کوتاه درباره یکی از مهم‌ترین جنبش‌های سیاسی و اجتماعی ایران در سده هشتم هجری است. این قیام در خراسان و در پی مجموعه‌ای از نارضایتی‌ها از حکومت مغولان و شرایط سیاسی و اجتماعی آن دوره شکل گرفت و سرانجام به تشکیل حکومت سربداران در سبزوار انجامید.

حقیقت در این کتاب به ریشه‌های قیام، آغاز آن در باشتین، نقش چهره‌هایی مانند حسن و حسین حمزه و شیخ حسن جوری و شکل‌گیری قدرت سربداران می‌پردازد. با توجه به حجم بسیار کوتاه کتاب، تمرکز اثر بر ارائه تصویری فشرده از خود قیام و زمینه‌های شکل‌گیری آن است، نه ارائه یک تاریخ جامع از تمام تحولات دوره سربداران.

خلاصه کتاب قیام سربداران

قیام سربداران در شرایطی شکل گرفت که خراسان پس از حمله مغول و استقرار حکومت‌های وابسته به ایلخانان، با مشکلات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی متعددی روبه‌رو بود. در چنین فضایی، نارضایتی از حکومت و مأموران محلی در بخش‌هایی از خراسان افزایش پیدا کرد و زمینه برای شکل‌گیری حرکت‌های اعتراضی فراهم شد.

آغاز آشکار قیام با واقعه باشتین پیوند دارد. باشتین، از روستاهای ناحیه بیهق، در روایت‌های مربوط به آغاز جنبش جایگاه مهمی دارد. در پی برخورد مأموران حکومتی با مردم محل، حسن و حسین حمزه به مخالفت برخاستند و این واقعه به یکی از نقاط آغازین حرکت سربداران تبدیل شد. پژوهش‌های مربوط به تاریخ سربداران نیز باشتین و سبزوار را کانون اصلی آغاز این جنبش معرفی می‌کنند.

در ادامه، جنبش گسترش پیدا کرد و عبدالرزاق باشتینی به عنوان نخستین حاکم سربداران شناخته شد. پس از او، امیر مسعود و دیگر فرمانروایان سربدار حکومت را ادامه دادند. حکومت سربداران اگرچه از نظر قلمرو و مدت دوام محدود بود، در تاریخ سیاسی خراسان و تاریخ تشیع در ایران جایگاه قابل توجهی پیدا کرد.

شیخ حسن جوری نیز از شخصیت‌های مهم فکری و مذهبی مرتبط با این جنبش بود. ارتباط میان نیروهای سیاسی سربداران و جریان‌های مذهبی و صوفیانه خراسان، یکی از جنبه‌های مهمی است که در مطالعه این قیام مورد توجه قرار می‌گیرد.

یکی از ویژگی‌های مهم قیام سربداران، پیوند خوردن اعتراض سیاسی با زمینه‌های مذهبی و اجتماعی بود. سربداران در دوره‌ای فعالیت می‌کردند که خراسان همچنان از پیامدهای حمله مغول و حکومت ایلخانان تأثیر می‌پذیرفت و گروه‌های مختلف اجتماعی و مذهبی در برابر وضعیت موجود واکنش نشان می‌دادند.

حکومت سربداران سرانجام پس از چند دهه دچار اختلافات داخلی و فشارهای سیاسی شد و در سال ۷۸۳ هجری با ورود تیمور به خراسان پایان یافت. با وجود عمر نسبتاً کوتاه، این جنبش در تاریخ ایران به عنوان یکی از حرکت‌های مهم سیاسی و مذهبی سده هشتم هجری باقی ماند.

قیام سربداران با توجه به حجم اندک خود، بیشتر برای آشنایی مقدماتی با آغاز و مسیر کلی این جنبش مناسب است. برای مطالعه جزئی‌تر درباره ساختار سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و مذهبی سربداران، باید به پژوهش‌های مفصل‌تر درباره این دوره مراجعه کرد.

مشخصات کتاب قیام سربداران

در یک نگاه

راهنمای مطالعه

این کتاب مناسب شماست اگر…

• به تاریخ ایران در دوره مغول و ایلخانان علاقه دارید.
• می‌خواهید در زمانی کوتاه با قیام سربداران آشنا شوید.
• به تاریخ خراسان و سبزوار در سده هشتم هجری علاقه‌مندید.
• به رابطه میان تحولات سیاسی، اجتماعی و مذهبی در تاریخ ایران توجه دارید.
• برای مطالعه آثار مفصل‌تر درباره سربداران به یک درآمد تاریخی کوتاه نیاز دارید.

درباره نویسنده

عبدالرفیع حقیقت، مشهور به رفیع، از پژوهشگران و نویسندگان ایرانی در حوزه تاریخ و فرهنگ ایران بود. بخش مهمی از آثار او به تاریخ جنبش‌های ایرانی، تاریخ سمنان و قومس، جریان‌های فکری و شخصیت‌های تاریخی اختصاص دارد. از دیگر آثار او درباره این حوزه می‌توان به تاریخ جنبش سربداران و دیگر جنبش‌های ایرانیان در قرن هشتم هجری اشاره کرد که پژوهشی مفصل‌تر از همین موضوع است.

کتاب‌های مشابه

چند نکته درباره کتاب قیام سربداران

کتاب قیام سربداران درباره چیست؟

این کتاب شرحی کوتاه از زمینه‌های شکل‌گیری و روند قیام سربداران در خراسان است و به آغاز جنبش در باشتین، گسترش آن و شکل‌گیری حکومت سربداران می‌پردازد.

قیام سربداران در چه دوره‌ای رخ داد؟

قیام سربداران در سده هشتم هجری و در دوره حکومت ایلخانان مغول در ایران شکل گرفت. آغاز جنبش به منطقه باشتین و سبزوار در خراسان ارتباط دارد و حکومت سربداران چند دهه در بخش‌هایی از خراسان دوام آورد.

آیا این کتاب با تاریخ جنبش سربداران یکی است؟

خیر. قیام سربداران کتابی بسیار کوتاه و 34 صفحه‌ای است، در حالی که تاریخ جنبش سربداران و دیگر جنبش‌های ایرانیان در قرن هشتم هجری اثر مفصل‌تری از همین نویسنده است که موضوع سربداران و دیگر جنبش‌های آن دوره را با جزئیات بیشتری بررسی می‌کند.