کتاب قدرت و پیشرفت (کشمکش هزارساله ما بر سر فناوری و رفاه)

معرفی کتاب قدرت و پیشرفت

قدرت و پیشرفت نوشته‌ی دارون عجم‌اوغلو و سایمون جانسون کتابی درباره‌ی رابطه‌ی میان فناوری، قدرت سیاسی، نابرابری و پیشرفت اقتصادی است. نویسندگان در این اثر این پرسش اساسی را مطرح می‌کنند که چرا برخی فناوری‌ها به بهبود زندگی انسان‌ها و افزایش رفاه عمومی منجر می‌شوند، در حالی که برخی دیگر عمدتاً به افزایش ثروت و قدرت گروه کوچکی از افراد کمک می‌کنند.

یکی از ایده‌های اصلی کتاب این است که پیشرفت فناورانه به خودی خود الزاماً به معنای پیشرفت اجتماعی نیست. اینکه یک فناوری چه پیامدهایی برای جامعه داشته باشد، تا حد زیادی به ساختارهای سیاسی و اقتصادی و همچنین توزیع قدرت میان گروه‌های مختلف بستگی دارد. از این منظر، فناوری نه پدیده‌ای کاملاً مستقل از جامعه، بلکه بخشی از کشمکش دائمی بر سر قدرت و منابع است.

خلاصه کتاب قدرت و پیشرفت

عجم‌اوغلو و جانسون بحث خود را از تاریخ فناوری آغاز می‌کنند. آنها نشان می‌دهند که در دوره‌های مختلف تاریخی، نوآوری‌های فناورانه همیشه به شکل برابر میان مردم توزیع نشده‌اند. برخی فناوری‌ها می‌توانسته‌اند زندگی بخش بزرگی از جامعه را بهبود دهند، اما گاهی ساختار قدرت به گونه‌ای بوده که منافع اصلی آنها نصیب نخبگان اقتصادی و سیاسی شده است.

یکی از نمونه‌های تاریخی مورد توجه نویسندگان، انقلاب کشاورزی و شکل‌گیری جوامع پیچیده است. افزایش توانایی انسان برای تولید مازاد غذایی امکان شکل‌گیری شهرها، دولت‌ها و تمدن‌های بزرگ را فراهم کرد؛ اما همین تحول لزوماً به معنای بهتر شدن شرایط زندگی همه‌ی مردم نبود. ساختارهای جدید قدرت می‌توانستند مازاد تولید را در اختیار گروه‌های کوچکی قرار دهند.

نویسندگان با بررسی تاریخ فناوری نشان می‌دهند که میان نوآوری و رفاه عمومی رابطه‌ای خودکار وجود ندارد. یک فناوری ممکن است ظرفیت افزایش تولید را داشته باشد، اما اینکه حاصل این افزایش تولید چگونه توزیع شود، به نهادها، سیاست‌ها و قدرت چانه‌زنی گروه‌های مختلف بستگی دارد.

یکی از مفاهیم مهم کتاب، تفاوت میان فناوری‌های توانمندساز و فناوری‌هایی است که می‌توانند جایگزینی برای نیروی کار انسان باشند. فناوری‌هایی که مهارت و توانایی کارکنان را افزایش می‌دهند، می‌توانند بهره‌وری را بالا ببرند و فرصت‌های جدیدی برای نیروی کار ایجاد کنند. در مقابل، فناوری‌هایی که عمدتاً برای حذف نیروی انسانی از فرایند تولید طراحی می‌شوند، ممکن است به کاهش دستمزد یا قدرت چانه‌زنی کارکنان منجر شوند.

این بحث در بررسی اتوماسیون اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. نویسندگان استدلال می‌کنند که همه‌ی اشکال اتوماسیون را نمی‌توان پیشرفت یکسانی دانست. اگر هدف اصلی فناوری صرفاً کاهش هزینه‌ی نیروی کار باشد، ممکن است تولید افزایش یابد، اما سهم کارگران از منافع این افزایش کاهش پیدا کند.

در مقابل، فناوری می‌تواند به شکلی طراحی شود که توانایی‌های انسان را تقویت کند. در چنین شرایطی، ماشین و انسان جایگزین یکدیگر نمی‌شوند، بلکه فناوری به کارکنان امکان می‌دهد کارهای پیچیده‌تر و ارزشمندتری انجام دهند. این نوع مسیر فناورانه می‌تواند هم بهره‌وری و هم دستمزد و رفاه عمومی را افزایش دهد.

یکی از نکات کلیدی کتاب، مفهوم جهت‌گیری فناوری است. فناوری‌ها مسیر از پیش تعیین‌شده‌ای ندارند. جامعه و نهادهای سیاسی و اقتصادی می‌توانند بر اینکه چه نوع فناوری‌هایی توسعه پیدا کنند و سرمایه‌گذاری‌ها به چه سمتی بروند تأثیر بگذارند.

به همین دلیل، نویسندگان نقش نهادهای سیاسی را بسیار مهم می‌دانند. اگر قدرت در دست گروه کوچکی متمرکز شود، این گروه می‌تواند فناوری و سیاست‌های اقتصادی را به سمتی هدایت کند که منافع خودش را افزایش دهد. در مقابل، نهادهای مشارکتی و دموکراتیک می‌توانند امکان بیشتری برای توزیع گسترده‌تر منافع پیشرفت ایجاد کنند.

کتاب سپس به انقلاب صنعتی می‌پردازد و نشان می‌دهد که حتی در این دوره نیز پیشرفت اقتصادی در ابتدا الزاماً به معنای افزایش فوری رفاه کارگران نبود. صنعتی‌شدن می‌توانست تولید را افزایش دهد، اما شرایط کاری دشوار و دستمزدهای پایین برای بخش‌هایی از نیروی کار ادامه داشت.

تغییر وضعیت کارگران نتیجه‌ی خودکار فناوری نبود؛ بلکه مبارزات سیاسی و اجتماعی، اتحادیه‌ها، اصلاحات قانونی و گسترش حقوق سیاسی نیز در تغییر مسیر توسعه نقش داشتند. از نگاه نویسندگان، این تجربه تاریخی نشان می‌دهد که جامعه می‌تواند بر مسیر فناوری و نحوه‌ی توزیع ثمرات آن اثر بگذارد.

یکی از مهم‌ترین بخش‌های کتاب به عصر دیجیتال و هوش مصنوعی مربوط می‌شود. نویسندگان نگرانند که بخش مهمی از فناوری‌های جدید با هدف خودکارسازی وظایف انسانی و جایگزینی نیروی کار توسعه پیدا کند، بدون آنکه به اندازه‌ی کافی به فناوری‌های مکمل و توانمندساز توجه شود.

در این زمینه، هوش مصنوعی می‌تواند دو مسیر متفاوت داشته باشد. یک مسیر، استفاده از هوش مصنوعی برای جایگزین کردن انسان و خودکارسازی هرچه بیشتر وظایف است؛ مسیر دیگر استفاده از آن برای افزایش توانایی انسان، کمک به تصمیم‌گیری، افزایش بهره‌وری و ایجاد فرصت‌های تازه برای کارکنان است.

نویسندگان معتقدند انتخاب میان این مسیرها صرفاً یک تصمیم فنی نیست. مدل کسب‌وکار شرکت‌ها، ساختار بازار، سیاست عمومی و توزیع قدرت می‌توانند تعیین کنند که سرمایه‌گذاری‌های فناورانه به کدام سمت حرکت کنند.

در این چارچوب، افزایش شدید ثروت شرکت‌های فناوری لزوماً نشانه‌ی آن نیست که فناوری به بهترین شکل ممکن در خدمت جامعه قرار گرفته است. ممکن است فناوری بسیار پیشرفته باشد، اما اگر منافع اقتصادی آن در اختیار گروه کوچکی متمرکز شود و فرصت‌های شغلی و قدرت چانه‌زنی بخش بزرگی از جامعه کاهش پیدا کند، پیشرفت فناورانه با پیشرفت عمومی یکسان نخواهد بود.

«قدرت و پیشرفت» در نهایت پرسشی سیاسی و اجتماعی مطرح می‌کند: چه کسی مسیر فناوری را تعیین می‌کند و چه کسی از نتایج آن بهره‌مند می‌شود؟ پاسخ به این پرسش از نگاه نویسندگان، برای فهم آینده‌ی اقتصاد و جامعه اهمیت زیادی دارد.

عجم‌اوغلو و جانسون معتقدند جامعه برای آنکه فناوری را در مسیر افزایش رفاه عمومی قرار دهد، به نهادهایی نیاز دارد که قدرت را توزیع کنند و امکان مشارکت گسترده‌تر مردم در تصمیم‌گیری را فراهم آورند. در چنین شرایطی، فناوری می‌تواند به جای آنکه ابزاری برای تمرکز بیشتر ثروت و قدرت باشد، به افزایش بهره‌وری، ایجاد فرصت‌های شغلی و بهبود سطح زندگی کمک کند.

در مجموع، «قدرت و پیشرفت» کتابی درباره‌ی فناوری به معنای محدود کلمه نیست؛ بلکه اثری درباره‌ی اقتصاد سیاسی پیشرفت است. نویسندگان با عبور از تاریخ فناوری، انقلاب صنعتی و اقتصاد دیجیتال، تلاش می‌کنند نشان دهند که آینده‌ی فناوری تا حد زیادی به انتخاب‌های سیاسی و نهادی امروز وابسته است.

مشخصات کتاب قدرت و پیشرفت

در یک نگاه

راهنمای مطالعه

این کتاب مناسب شماست اگر…

• به اقتصاد، سیاست و آینده‌ی فناوری علاقه دارید.
• درباره‌ی تأثیر اتوماسیون و هوش مصنوعی بر بازار کار کنجکاوید.
• می‌خواهید رابطه‌ی میان فناوری و نابرابری اقتصادی را بهتر بشناسید.
• به تاریخ انقلاب صنعتی و تحول اقتصادی جوامع علاقه دارید.
• درباره‌ی نقش دولت، نهادهای سیاسی و دموکراسی در مسیر توسعه پرسش دارید.
• می‌خواهید بدانید چرا پیشرفت فناورانه همیشه به معنای افزایش رفاه عمومی نیست.

درباره نویسندگان

دارون عجم‌اوغلو (Daron Acemoglu) اقتصاددان ترک‌تبار آمریکایی و استاد مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) است. پژوهش‌های او عمدتاً بر اقتصاد سیاسی، توسعه اقتصادی، نهادها، فناوری و رابطه‌ی میان ساختارهای سیاسی و عملکرد اقتصادی متمرکز است.

عجم‌اوغلو در آثار خود بر اهمیت نهادهای سیاسی و اقتصادی در مسیر توسعه تأکید کرده و تلاش کرده است توضیح دهد که چرا برخی جوامع در مسیر رشد پایدار و فراگیر قرار می‌گیرند و برخی دیگر با تمرکز قدرت و ثروت مواجه می‌شوند.

سایمون جانسون (Simon Johnson) اقتصاددان بریتانیایی-آمریکایی و استاد مؤسسه فناوری ماساچوست است. حوزه‌های پژوهشی او شامل اقتصاد کلان، توسعه اقتصادی، بحران‌های مالی و نقش نهادها در عملکرد اقتصادی کشورهاست.

عجم‌اوغلو و جانسون پیش از «قدرت و پیشرفت» نیز در آثار مشترک خود به رابطه‌ی نهادها، قدرت سیاسی و توسعه اقتصادی پرداخته‌اند. کتاب «چرا ملت‌ها شکست می‌خورند» (Why Nations Fail) از شناخته‌شده‌ترین آثار مشترک آنهاست.

کتاب‌های مشابه

چند نکته درباره کتاب قدرت و پیشرفت

قدرت و پیشرفت درباره چیست؟

«قدرت و پیشرفت» کتابی درباره‌ی رابطه‌ی میان فناوری و جامعه است و بررسی می‌کند که چگونه ساختارهای قدرت سیاسی و اقتصادی بر مسیر توسعه‌ی فناوری و نحوه‌ی توزیع منافع حاصل از آن تأثیر می‌گذارند.

آیا فناوری همیشه باعث پیشرفت و رفاه بیشتر می‌شود؟

از دیدگاه نویسندگان، خیر. فناوری ظرفیت افزایش تولید و رفاه را دارد، اما نتیجه‌ی آن به نهادها و توزیع قدرت نیز وابسته است. ممکن است یک فناوری تولید را افزایش دهد، اما بخش عمده‌ی منافع آن نصیب گروه کوچکی شود یا حتی قدرت چانه‌زنی بخشی از نیروی کار را کاهش دهد.

قدرت و پیشرفت درباره هوش مصنوعی چه می‌گوید؟

نویسندگان معتقدند هوش مصنوعی می‌تواند در مسیرهای متفاوتی توسعه پیدا کند. اگر تمرکز اصلی بر جایگزینی نیروی انسانی باشد، ممکن است نابرابری و کاهش قدرت چانه‌زنی کارکنان تشدید شود؛ اما اگر فناوری برای تقویت توانایی انسان و ایجاد فرصت‌های تازه به کار گرفته شود، می‌تواند به افزایش بهره‌وری و رفاه عمومی کمک کند.