کتاب شمس تبریزی اثر محمدعلی موحد

معرفی کتاب شمس تبریزی

شمس تبریزی نوشته محمدعلی موحد پژوهشی درباره زندگی، اندیشه و شخصیت شمس‌الدین محمد تبریزی و جایگاه او در شکل‌گیری تجربه عرفانی و فکری مولاناست. موحد در این کتاب تلاش می‌کند شمس را جدا از افسانه‌ها و روایت‌های پراکنده پیرامون او بررسی کند و برای شناخت این شخصیت، ابتدا به زمینه تاریخی و فرهنگی روزگارش بازمی‌گردد.

کتاب تنها شرح زندگی شمس نیست. نویسنده از تاریخ آذربایجان و تبریز، زبان و فرهنگ آن منطقه، صوفیان و اوضاع سیاسی روزگار شمس آغاز می‌کند و سپس به سراغ زندگی و سفرهای او، تحول فکری و روحی‌اش و سرانجام دیدار تعیین‌کننده او با مولانا می‌رود.

یکی از ویژگی‌های مهم کتاب، توجه هم‌زمان به شمس و مولانا است. موحد می‌کوشد تصویری را که از مولانا در «مقالات شمس» دیده می‌شود در کنار تصویری که مولانا در آثار و سخنان خود از شمس ارائه کرده قرار دهد و از خلال این دو تصویر، رابطه پیچیده و دگرگون‌کننده میان آن دو را بررسی کند.

خلاصه کتاب شمس تبریزی

کتاب با ترسیم زمینه‌ای از آذربایجان و تبریز قدیم آغاز می‌شود. موحد درباره سابقه زبان فارسی دری در آذربایجان، صوفیان آن سرزمین و شرایط سیاسی و اجتماعی آن دوره بحث می‌کند و حمله مغولان به تبریز را نیز در چارچوب تاریخ آن روزگار بررسی می‌کند. این مقدمه تاریخی کمک می‌کند زندگی شمس در خلأ و جدا از زمانه‌اش روایت نشود.

پس از این زمینه‌سازی، نویسنده به سراغ خود شمس می‌رود؛ شخصیتی که اطلاعات مستقیم و قطعی درباره بسیاری از مراحل زندگی‌اش محدود است و بخش قابل توجهی از شناخت ما از او از طریق نوشته‌های خودش و روایت‌های دیگران به دست می‌آید. موحد در این بخش به نام و نشان شمس، زندگی و تحولات روحی او و شخصیت‌های مهمی که در دوره زندگی او حضور داشته‌اند می‌پردازد.

بخش مهم بعدی کتاب به سفر شمس به قونیه و دیدار او با مولانا اختصاص دارد. این دیدار یکی از نقاط عطف زندگی هر دو شخصیت است و موحد می‌کوشد بدون تقلیل این رابطه به روایت‌های ساده و افسانه‌ای، زمینه و پیامدهای آن را دنبال کند.

در ادامه، کتاب به بررسی تصویری می‌پردازد که از مولانا در مقالات شمس وجود دارد و سپس آن را با تصویری که از شمس در آثار و سخنان مولانا به جا مانده مقایسه می‌کند. به این ترتیب، رابطه این دو شخصیت تنها از زاویه زندگی یکی از آنها بررسی نمی‌شود، بلکه هر یک تا اندازه‌ای در آینه نوشته‌ها و سخنان دیگری دیده می‌شود.

در بخش‌های پایانی، موحد به جهان فکری و معنوی شمس و آنچه می‌توان از شیوه زندگی و اندیشه او دریافت می‌پردازد و سرانجام به غروب خورشید، یعنی پایان زندگی شمس و ناپدیدشدن او از صحنه زندگی مولانا، می‌رسد.

مشخصات کتاب شمس تبریزی

در یک نگاه

راهنمای مطالعه

این کتاب مناسب شماست اگر…

• به زندگی و شخصیت شمس تبریزی علاقه دارید.
• می‌خواهید رابطه شمس و مولانا را در زمینه تاریخی و فکری آن دوره بهتر بشناسید.
• به تاریخ تصوف و عرفان ایرانی علاقه‌مندید.
• به دنبال پژوهشی جدی‌تر از روایت‌های عامه‌پسند درباره شمس هستید.
• به «مقالات شمس» و تصویر متقابل شمس و مولانا در نوشته‌هایشان علاقه دارید.

درباره نویسنده

محمدعلی موحد پژوهشگر، نویسنده، مصحح و مترجم ایرانی است که بخش مهمی از فعالیت علمی او به تاریخ، عرفان و ادبیات فارسی اختصاص داشته است. او از پژوهشگران شناخته‌شده در زمینه شمس تبریزی و مولاناست و تصحیح مقالات شمس تبریزی نیز از کارهای مهم او در این حوزه به شمار می‌آید.

موحد در شمس تبریزی نیز با تکیه بر منابع تاریخی و ادبی، تلاش می‌کند زندگی شمس را در پیوند با زمانه، محیط فرهنگی و رابطه‌اش با مولانا بررسی کند. ساختار کتاب نشان می‌دهد که هدف او تنها ارائه شرح‌حالی خطی نیست، بلکه بازسازی تصویری چندجانبه از شمس و جهان پیرامون اوست.

درباره شمس تبریزی

شمس‌الدین محمد تبریزی عارف و صوفی ایرانی و شخصیتی است که نام او بیش از هر چیز با مولانا جلال‌الدین محمد بلخی پیوند خورده است. بخش مهمی از شناخت امروزی از او از طریق مقالات شمس و نیز روایت‌هایی که مولانا و دیگران درباره او ارائه کرده‌اند به دست آمده است.

دیدار شمس و مولانا در قونیه نقطه عطفی در زندگی هر دو بود و تأثیر این رابطه را می‌توان در تحول شعر، اندیشه و تجربه عرفانی مولانا مشاهده کرد. با این حال، درباره برخی جزئیات زندگی شمس، به‌ویژه سال‌های پایانی زندگی او، روایت‌های متفاوتی وجود دارد و پژوهش درباره او همواره با مسئله کمبود یا پراکندگی منابع مستقیم روبه‌روست.

کتاب‌های مشابه

چند نکته درباره کتاب شمس تبریزی

کتاب شمس تبریزی درباره چیست؟

این کتاب پژوهشی درباره زندگی، اندیشه و شخصیت شمس تبریزی است که در کنار شرح زندگی او، زمینه تاریخی و فرهنگی آذربایجان و تبریز و رابطه شمس با مولانا را نیز بررسی می‌کند.

آیا کتاب فقط زندگی‌نامه شمس است؟

خیر. موحد زندگی شمس را در بستر تاریخی و فرهنگی زمانه او بررسی می‌کند و علاوه بر زندگی و سفرهای شمس، به «مقالات شمس»، تصویر مولانا در نوشته‌های شمس و تصویر شمس در آثار و سخنان مولانا نیز می‌پردازد.

آیا برای خواندن این کتاب باید آثار شمس و مولانا را قبلاً خوانده باشیم؟

خیر، اما آشنایی مقدماتی با مولانا و «مقالات شمس» می‌تواند در درک بهتر بحث‌های کتاب کمک کند. خود کتاب نیز اطلاعات تاریخی و زمینه‌ای لازم برای دنبال کردن روایت زندگی شمس را در اختیار خواننده قرار می‌دهد.