کتاب تکوین طبقه کارگر در انگلستان اثر ادوارد پالمر تامپسون

معرفی کتاب تکوین طبقه کارگر در انگلستان

تکوین طبقه کارگر در انگلستان (The Making of the English Working Class) اثر ادوارد پالمر تامپسون (E. P. Thompson) یکی از آثار کلاسیک و تأثیرگذار در تاریخ اجتماعی و تاریخ طبقه‌ی کارگر است. تامپسون در این کتاب نشان می‌دهد که طبقه‌ی کارگر انگلستان صرفاً محصول گسترش کارخانه‌ها و انقلاب صنعتی نبود، بلکه در نتیجه‌ی تجربه‌های مشترک، مبارزات سیاسی، فرهنگ، تشکل‌های اجتماعی و آگاهی جمعی کارگران در فاصله‌ی اواخر قرن هجدهم تا دهه‌های نخست قرن نوزدهم شکل گرفت.

خلاصه کتاب تکوین طبقه کارگر در انگلستان

تامپسون روایت خود را از جامعه‌ی انگلستان در آستانه‌ی انقلاب صنعتی آغاز می‌کند؛ جامعه‌ای که در آن شیوه‌های سنتی تولید و مناسبات اجتماعی در حال تغییر بودند. گسترش صنعت و بازار، شکل کار و زندگی را دگرگون کرد، اما از نظر تامپسون نمی‌توان ظهور طبقه‌ی کارگر را تنها با عوامل اقتصادی توضیح داد.

یکی از ایده‌های مرکزی کتاب این است که طبقه‌ی کارگر ساخته شد، نه اینکه صرفاً به وجود آمد. کارگران از طریق تجربه‌ی مشترک استثمار، تغییر شرایط کار، کاهش استقلال حرفه‌ای و رویارویی با صاحبان سرمایه، به تدریج منافع مشترک خود را شناختند و نوعی هویت طبقاتی پیدا کردند.

تامپسون در این مسیر به گروه‌ها و جنبش‌های مختلفی می‌پردازد که در شکل‌گیری فرهنگ سیاسی کارگران نقش داشتند. رادیکال‌ها، اصلاح‌طلبان، جنبش‌های مذهبی، انجمن‌های کارگری و جنبش لادیتی بخشی از نیروهایی هستند که در روایت او جایگاه مهمی دارند.

یکی از بخش‌های مشهور کتاب به لادیت‌ها اختصاص دارد. این کارگران در واکنش به تغییرات صنعتی و تهدیدی که ماشین‌آلات و نظام جدید تولید برای معیشت و مهارت‌هایشان ایجاد می‌کرد، دست به تخریب ماشین‌ها زدند. تامپسون این حرکت را صرفاً واکنشی کور به فناوری نمی‌داند؛ بلکه آن را در زمینه‌ی گسترده‌تر دفاع کارگران از سنت‌های کاری، منزلت حرفه‌ای و حقوق خود تحلیل می‌کند.

موضوع مهم دیگر، فرهنگ و تجربه‌ی زیسته‌ی کارگران است. تامپسون به اشعار، نوشته‌ها، سخنرانی‌ها، انجمن‌ها، آیین‌ها و سنت‌های سیاسی توجه می‌کند تا نشان دهد کارگران چگونه جهان اجتماعی خود را درک می‌کردند. به همین دلیل، کتاب فقط تاریخ کارخانه‌ها و قوانین کار نیست؛ بلکه تاریخ انسان‌هایی است که در دل تحولات صنعتی زندگی می‌کردند.

تامپسون همچنین نقش مذهب و اندیشه‌های سیاسی را بررسی می‌کند. جنبش‌های مذهبی و رادیکال گاهی در کنار یکدیگر و گاهی در تقابل با هم، بر شکل‌گیری زبان سیاسی طبقه‌ی کارگر اثر گذاشتند. ایده‌هایی مانند آزادی، برابری، حقوق عمومی و اصلاحات سیاسی به تدریج در میان بخش‌هایی از جامعه‌ی کارگری گسترش پیدا کردند.

یکی از مهم‌ترین زمینه‌های سیاسی کتاب، واکنش حکومت انگلستان به جنبش‌های مردمی است. محدودیت‌های سیاسی، سرکوب اجتماعات و نگرانی حکومت از انقلاب و رادیکالیسم، در شکل‌گیری تجربه‌ی سیاسی کارگران تأثیر داشت. در برابر این فشارها، انجمن‌ها و شبکه‌های اجتماعی و سیاسی کارگران نیز گسترش یافتند.

تامپسون در روایت خود نشان می‌دهد که طبقه را نباید فقط بر اساس جایگاه افراد در نظام تولید تعریف کرد. طبقه هنگامی معنا پیدا می‌کند که انسان‌ها تجربه‌ی مشترک خود را درک کنند، منافع مشترک پیدا کنند و در برابر گروه‌های اجتماعی دیگر هویت جمعی بسازند. همین نگاه، این کتاب را به یکی از آثار بنیادین تاریخ اجتماعی تبدیل کرده است.

«تکوین طبقه کارگر در انگلستان» در نهایت تصویری پیچیده از پیدایش طبقه‌ی کارگر ارائه می‌کند: طبقه‌ای که از دل انقلاب صنعتی بیرون آمد، اما هویت آن را تنها کارخانه و دستمزد نساختند؛ مبارزه، فرهنگ، سیاست، سنت، مذهب و تجربه‌ی روزمره نیز در شکل‌گیری آن نقش داشتند.

مشخصات کتاب تکوین طبقه کارگر در انگلستان

در یک نگاه

راهنمای مطالعه

این کتاب مناسب شماست اگر…

• به تاریخ طبقه‌ی کارگر و جنبش‌های کارگری علاقه دارید.
• می‌خواهید انقلاب صنعتی را از زاویه‌ی زندگی و تجربه‌ی کارگران مطالعه کنید.
• به تاریخ اجتماعی انگلستان در اواخر قرن هجدهم و اوایل قرن نوزدهم علاقه‌مندید.
• درباره‌ی شکل‌گیری آگاهی طبقاتی و هویت‌های جمعی مطالعه می‌کنید.
• به رابطه‌ی میان اقتصاد، فرهنگ و سیاست در شکل‌گیری طبقات اجتماعی علاقه دارید.
• به آثار کلاسیک تاریخ اجتماعی و تاریخ‌نگاری از پایین علاقه‌مندید.

درباره نویسنده؛ ادوارد پالمر تامپسون

ادوارد پالمر تامپسون (E. P. Thompson) مورخ و نویسنده‌ی بریتانیایی و یکی از مهم‌ترین چهره‌های تاریخ اجتماعی قرن بیستم بود. او بخش بزرگی از پژوهش‌های خود را به تاریخ طبقه‌ی کارگر، جنبش‌های مردمی و فرهنگ سیاسی در انگلستان اختصاص داد.

تامپسون از چهره‌های مهم رویکردی بود که بعدها با عنوان «تاریخ از پایین» شناخته شد؛ رویکردی که به جای تمرکز صرف بر دولت‌ها و شخصیت‌های قدرتمند، زندگی، تجربه و کنش مردم عادی را نیز در مرکز روایت تاریخی قرار می‌دهد. «تکوین طبقه کارگر در انگلستان» مهم‌ترین نمونه‌ی این رویکرد در آثار اوست.

درباره مترجم؛ محمد مالجو

محمد مالجو پژوهشگر و مترجم حوزه‌ی اقتصاد سیاسی و تاریخ اقتصادی است. ترجمه‌ی فارسی «تکوین طبقه کارگر در انگلستان» با ترجمه‌ی او توسط انتشارات آگاه منتشر شده است.

کتاب‌های مشابه

چند نکته درباره کتاب تکوین طبقه کارگر در انگلستان

کتاب چه دوره‌ای را بررسی می‌کند؟

تامپسون عمدتاً تحولات انگلستان را از اواخر قرن هجدهم تا دهه‌های نخست قرن نوزدهم بررسی می‌کند؛ دوره‌ای که انقلاب صنعتی و تحولات سیاسی پس از انقلاب فرانسه جامعه‌ی انگلستان را به‌شدت دگرگون کردند.

چرا نام کتاب «تکوین» طبقه کارگر است؟

استفاده از واژه‌ی «تکوین» نشان‌دهنده‌ی نگاه تامپسون به طبقه است. از نظر او، طبقه‌ی کارگر فقط مجموعه‌ای از افرادی نیست که در یک موقعیت اقتصادی مشابه قرار دارند؛ تجربه‌ی مشترک و آگاهی از منافع مشترک است که به شکل‌گیری هویت طبقاتی کمک می‌کند.

لادیت‌ها چه نقشی در کتاب دارند؟

لادیت‌ها کارگرانی بودند که در واکنش به بخشی از تغییرات صنعتی و تهدیدی که ماشین‌آلات جدید برای مهارت‌ها و معیشت آنها ایجاد می‌کرد، به تخریب ماشین‌ها دست زدند. تامپسون این حرکت را در بستر مبارزات اجتماعی و دفاع از حقوق و سنت‌های کاری تحلیل می‌کند، نه صرفاً به عنوان مخالفت ساده با فناوری.

اهمیت کتاب در تاریخ‌نگاری چیست؟

اهمیت اصلی کتاب در این است که تاریخ طبقه‌ی کارگر را از منظر تجربه و کنش خود کارگران روایت می‌کند. تامپسون نشان می‌دهد که فرهنگ، سیاست، مذهب و مبارزات روزمره در کنار تغییرات اقتصادی، در شکل‌گیری طبقه‌ی کارگر نقش داشته‌اند.