کتاب ابومسلم خراسانی اثر محمد عبدالغنی حسن

معرفی کتاب ابومسلم خراسانی

ابومسلم خراسانی نوشته محمد عبدالغنی حسن و ترجمه محمدرضا شفیعی کدکنی، کتابی کوتاه درباره زندگی، شخصیت و نقش تاریخی ابومسلم خراسانی است؛ چهره‌ای که در جریان سقوط خلافت اموی و شکل‌گیری خلافت عباسی در خراسان نقشی مهم داشت. کتاب در قالب یک زندگی‌نامه تاریخی، مسیر ظهور ابومسلم، فعالیت او در خراسان و جایگاهش در تحولات سیاسی سده دوم هجری را بررسی می‌کند.

اهمیت کتاب فقط در پرداختن به زندگی یک شخصیت تاریخی نیست؛ ابومسلم در روایت‌های تاریخی با مسئله‌هایی مانند نارضایتی از حکومت اموی، جایگاه ایرانیان و موالی، دعوت عباسیان و دگرگونی قدرت در خراسان پیوند خورده است. به همین دلیل، شناخت او می‌تواند بخشی از زمینه‌های سیاسی و اجتماعی انتقال قدرت از امویان به عباسیان را نیز روشن کند.

خلاصه کتاب ابومسلم خراسانی

کتاب با پرداختن به زندگی و پیشینه ابومسلم آغاز می‌شود؛ شخصیتی که درباره اصل و تبار او در منابع تاریخی روایت‌های گوناگونی وجود دارد. حتی درباره نام و نسب او نیز اختلاف‌هایی در منابع دیده می‌شود و همین مسئله یکی از نکات قابل توجه در مطالعه زندگی اوست. شفیعی کدکنی نیز در مقدمه ترجمه فارسی بر دشواری تعیین دقیق تبار و ملیت ابومسلم تأکید کرده است.

محور اصلی کتاب، نقش ابومسلم در دعوت عباسیان در خراسان است. خراسان در آن دوره یکی از مهم‌ترین مناطق سیاسی جهان اسلام بود و نارضایتی‌های اجتماعی و سیاسی موجود در آن، زمینه مناسبی برای گسترش دعوت عباسی فراهم کرد. ابومسلم در این شرایط به یکی از چهره‌های اصلی جنبش عباسی در خراسان تبدیل شد.

نویسنده در ادامه به توانایی ابومسلم در سازمان‌دهی نیروها و گسترش نفوذ او در منطقه می‌پردازد. فعالیت‌های او سرانجام به پیروزی نیروهای عباسی و سقوط حکومت اموی کمک کرد. بنابراین زندگی ابومسلم از تاریخ شخصی یک فرمانده فراتر می‌رود و با یکی از مهم‌ترین تغییرات سیاسی تاریخ اسلام پیوند می‌خورد.

کتاب همچنین به رابطه ابومسلم با عباسیان توجه دارد. پیروزی جنبش عباسی به معنای پایان نقش سیاسی ابومسلم نبود؛ او در خراسان قدرت و نفوذ قابل توجهی پیدا کرد و همین مسئله بعدها رابطه او با دستگاه خلافت عباسی را پیچیده کرد.

یکی از بخش‌های مهم زندگی او به دوره خلافت ابوجعفر منصور مربوط می‌شود. پس از تثبیت حکومت عباسی، رابطه میان خلیفه و ابومسلم به سمت رویارویی رفت و سرانجام ابومسلم در سال ۱۳۷ هجری به فرمان منصور کشته شد. مرگ او نیز پیامدهایی سیاسی در پی داشت و شورش‌هایی در اعتراض به قتل او شکل گرفت. منابع تاریخی از قیام سنباد در همان سال یاد کرده‌اند.

در مجموع، ابومسلم خراسانی کتابی فشرده درباره یکی از شخصیت‌های بحث‌برانگیز تاریخ ایران و اسلام است. ارزش کتاب در این است که خواننده را در حجم نسبتاً کم با مهم‌ترین مراحل زندگی ابومسلم و نقش او در انتقال قدرت از امویان به عباسیان آشنا می‌کند، بی‌آنکه به قالب رمان تاریخی یا روایت داستانی درآید.

مشخصات کتاب ابومسلم خراسانی

در یک نگاه

راهنمای مطالعه

این کتاب مناسب شماست اگر…

• به تاریخ ایران و تاریخ اسلام علاقه دارید.
• می‌خواهید با زندگی و نقش ابومسلم خراسانی آشنا شوید.
• به تاریخ سقوط امویان و شکل‌گیری خلافت عباسی علاقه‌مندید.
• به تاریخ سیاسی خراسان در سده دوم هجری توجه دارید.
• به دنبال کتابی کوتاه و متمرکز درباره ابومسلم هستید.

درباره نویسنده

محمد عبدالغنی حسن نویسنده و پژوهشگر مصری بود که در حوزه ادبیات، تاریخ، تراجم و نقد ادبی آثاری منتشر کرد. در میان آثار او چندین کتاب درباره شخصیت‌های تاریخی و ادبی جهان عرب دیده می‌شود و ابومسلم خراسانی نیز در همین دسته از آثار او قرار دارد. فرهنگستان زبان عربی قاهره نیز از «ابومسلم الخراساني» در میان آثار او در زمینه شرح حال و تراجم نام برده است.

درباره مترجم

محمدرضا شفیعی کدکنی شاعر، پژوهشگر و استاد ادبیات فارسی است که در کنار فعالیت ادبی و دانشگاهی، ترجمه و تحقیق در حوزه ادبیات و فرهنگ عربی را نیز دنبال کرده است. ترجمه فارسی ابومسلم خراسانی نخستین بار در سال ۱۳۴۴ منتشر شد و چاپ چهارم آن در سال ۱۳۵۶ توسط کتاب‌های سیمرغ انتشار یافت.

کتاب‌های مشابه

چند نکته درباره کتاب ابومسلم خراسانی

کتاب ابومسلم خراسانی درباره چیست؟

کتاب شرحی فشرده از زندگی و نقش تاریخی ابومسلم خراسانی است و به فعالیت او در خراسان، دعوت عباسیان، سقوط حکومت اموی و سرانجام رویارویی او با منصور عباسی می‌پردازد.

آیا ابومسلم خراسانی یک رمان تاریخی است؟

خیر. اثر محمد عبدالغنی حسن یک زندگی‌نامه و شرح تاریخی است و نباید آن را با رمان تاریخی ابومسلم خراسانی نوشته جرجی زیدان اشتباه گرفت.

آیا درباره تبار و ملیت ابومسلم اتفاق نظر وجود دارد؟

خیر. منابع تاریخی درباره نام، تبار و اصل ابومسلم روایت‌های متفاوتی ارائه کرده‌اند. همین اختلاف نظر از موضوعات مورد توجه در مقدمه شفیعی کدکنی بر ترجمه فارسی کتاب نیز هست و بهتر است ادعاهای مربوط به تبار او با احتیاط بررسی شوند.