کتاب آندورا اثر ماکس فریش

معرفی کتاب آندورا

آندورا یکی از نمایشنامه‌های مهم ماکس فریش، نمایشنامه‌نویس سوئیسی، است؛ اثری که به جای روایت مستقیم یک حادثه تاریخی، سازوکار شکل‌گیری پیش‌داوری و تبدیل شدن آن به واقعیتی اجتماعی را در مرکز توجه قرار می‌دهد. فریش در این نمایشنامه سرگذشت جوانی به نام آندری را روایت می‌کند که در جامعه‌ای خیالی به نام آندورا، یهودی تصور می‌شود و همین تصور به تدریج بر نگاه دیگران به شخصیت، رفتار و حتی سرنوشت او اثر می‌گذارد.

آندورا در نمایشنامه فریش همان کشور واقعی میان فرانسه و اسپانیا نیست، بلکه جامعه‌ای خیالی است که نویسنده از آن به‌عنوان مدلی برای بررسی تعصب، کلیشه‌های اجتماعی و پیامدهای نگاه قالبی به دیگری استفاده می‌کند. متن اصلی نمایشنامه با عنوان Andorra: Stück in zwölf Bildern در سال ۱۹۶۱ منتشر شد و ساختاری در دوازده تابلو دارد. ترجمه فارسی حمید سمندریان نیز از ترجمه‌های قدیمی و شناخته‌شده این نمایشنامه در ایران است؛ چاپ موردنظر شما در سال ۱۳۴۷ توسط انتشارات روز منتشر شده است.

خلاصه کتاب آندورا

آندری جوانی است که معلم شهر او را به‌عنوان پسری یهودی بزرگ کرده و به مردم گفته است که او را از دست گروهی یهودستیز در سرزمین همسایه نجات داده است. در نتیجه، آندری از همان ابتدا در جامعه با تصویری از پیش ساخته‌شده روبه‌روست؛ تصویری که دیگران از «یهودی بودن» در ذهن خود ساخته‌اند و ویژگی‌های مختلفی را به او نسبت می‌دهند.

مشکل اصلی آندری فقط توهین یا تبعیض آشکار نیست. اطرافیان او به تدریج رفتار و شخصیتش را نیز از دریچه همان پیش‌داوری تفسیر می‌کنند. آندری نیز تحت فشار این نگاه جمعی، کم‌کم با تصویری که دیگران از او ساخته‌اند مواجه می‌شود. در سوی دیگر، معلم و دیگر اهالی آندورا هر یک به شکلی در بازتولید این وضعیت نقش دارند؛ حتی کسانی که خود را مخالف تعصب می‌دانند.

در ادامه مشخص می‌شود که حقیقت درباره هویت آندری با آنچه همه تصور می‌کردند متفاوت است. با این حال، آشکار شدن حقیقت لزوماً نمی‌تواند پیامدهای پیش‌داوری‌های شکل‌گرفته را از میان ببرد. از همین‌جا نمایشنامه از یک داستان درباره هویت یک فرد فراتر می‌رود و به بررسی این پرسش می‌رسد که جامعه چگونه می‌تواند تصویری از یک انسان بسازد و سپس همان تصویر را به جای خود او بپذیرد.

مشخصات کتاب آندورا

در یک نگاه

راهنمای مطالعه

این کتاب مناسب شماست اگر…

• به نمایشنامه‌های اجتماعی و فلسفی علاقه دارید.
• می‌خواهید درباره سازوکار شکل‌گیری پیش‌داوری و کلیشه‌های اجتماعی مطالعه کنید.
• نمایشنامه‌هایی با مضمون هویت و رابطه فرد و جامعه را می‌پسندید.
• به آثار اروپایی پس از جنگ جهانی دوم و ادبیات مرتبط با مسئله تعصب علاقه‌مندید.
• از نمایشنامه‌های کوتاه اما چندلایه که پس از پایان نیز امکان تفسیر و بحث دارند لذت می‌برید.

درباره نویسنده

ماکس فریش نویسنده و نمایشنامه‌نویس سوئیسی بود که در آثارش بارها به مسئله هویت، تصویر انسان از خودش و تصویری که جامعه از او می‌سازد پرداخت. «آندورا» از مهم‌ترین نمایشنامه‌های اوست و در کنار نمایشنامه‌هایی مانند Biedermann und die Brandstifter و آثار روایی او، جایگاه مهمی در ادبیات آلمانی‌زبان قرن بیستم دارد.

فریش در «آندورا» به جای ارائه یک توضیح نظری درباره تعصب، آن را در رفتار شخصیت‌ها و روابط میان افراد نشان می‌دهد. به همین دلیل، نمایشنامه بیش از آنکه صرفاً درباره یک قربانی و گروهی متعصب باشد، درباره سازوکاری جمعی است که در آن افراد مختلف، با انگیزه‌ها و توجیه‌های متفاوت، در شکل‌گیری یک تصویر قالبی از دیگری سهیم می‌شوند.

درباره مترجم

حمید سمندریان از چهره‌های مهم تئاتر ایران و از مترجمان برجسته نمایشنامه‌های اروپایی بود. ترجمه «آندورا» از نخستین آثار او در زمینه ترجمه متون نمایشی به شمار می‌آید و چاپ آن توسط انتشارات روز در سال ۱۳۴۷ در منابع مربوط به کارنامه ترجمه‌های او ثبت شده است.

کتاب‌های مشابه

چند نکته درباره کتاب آندورا

آندورا درباره چه موضوعی است؟

نمایشنامه درباره آندری، جوانی است که در جامعه‌ای خیالی یهودی تصور می‌شود و به‌تدریج قربانی پیش‌داوری‌ها و کلیشه‌هایی می‌شود که اطرافیان درباره هویت او ساخته‌اند.

آیا آندورا به کشور واقعی آندورا مربوط است؟

خیر. آندورای نمایشنامه ماکس فریش جامعه‌ای خیالی است و نباید آن را بازنمایی مستقیم کشور واقعی آندورا دانست. نام آندورا در این اثر بیشتر به‌عنوان یک جامعه نمونه برای بررسی رفتارها و پیش‌داوری‌های اجتماعی به کار رفته است.

چرا آندورا نمایشنامه‌ای درباره پیش‌داوری به شمار می‌آید؟

زیرا مسئله اصلی اثر فقط تبعیض آشکار نیست؛ فریش نشان می‌دهد که چگونه یک تصور قالبی می‌تواند بر نگاه مردم به یک فرد مسلط شود و حتی بر رفتار خود آن فرد نیز اثر بگذارد. در این روند، مرز میان «آنچه یک انسان واقعاً هست» و «آنچه دیگران درباره او تصور می‌کنند» به تدریج از بین می‌رود.