کتاب وقتی همه خوابیم اثر بهرام بیضایی

معرفی کتاب وقتی همه خوابیم

وقتی همه خوابیم از آثار بهرام بیضایی، نمایشنامه‌نویس، فیلم‌ساز و پژوهشگر برجسته تئاتر و سینمای ایران است. این اثر از جمله نوشته‌هایی است که در آن بیضایی به رابطه میان هنر، قدرت، سانسور و جایگاه هنرمند می‌پردازد و بخشی از دغدغه‌های همیشگی او درباره وضعیت آفرینش هنری در جامعه را در قالبی نمایشی دنبال می‌کند.

نمایشنامه در فضایی شکل می‌گیرد که مرز میان واقعیت و صحنه، میان هنرمند و مناسبات رسمی و میان آنچه گفته می‌شود و آنچه اجازه گفتنش داده نمی‌شود، پیوسته در حال جابه‌جایی است. وقتی همه خوابیم را می‌توان از این منظر اثری درباره دشواری آفرینش و حفظ استقلال هنری دانست؛ اثری که مسائل مربوط به تئاتر و سینما را به بستری برای طرح پرسش‌های گسترده‌تر درباره قدرت و آزادی بدل می‌کند.

خلاصه کتاب وقتی همه خوابیم

داستان نمایشنامه حول گروهی از هنرمندان و تولید یک اثر نمایشی شکل می‌گیرد؛ اما روند عادی آفرینش هنری خیلی زود تحت تأثیر دخالت‌ها، محدودیت‌ها و مناسبات قدرت قرار می‌گیرد. آنچه قرار است روی صحنه شکل بگیرد، دیگر صرفاً حاصل تصمیم و تخیل هنرمندان نیست و نیروهایی بیرون از فضای هنر نیز در تعیین سرنوشت آن نقش پیدا می‌کنند.

بیضایی در جریان این تقابل، موقعیت هنرمندی را به تصویر می‌کشد که برای حفظ اثر و هویت هنری خود ناچار است با سازوکارهایی روبه‌رو شود که می‌کوشند محتوای اثر، شکل ارائه آن و حتی امکان وجودش را تعیین کنند. از همین رو، وقتی همه خوابیم تنها روایتی درباره تولید یک نمایش نیست؛ بلکه در لایه‌ای گسترده‌تر درباره رابطه میان آفرینش هنری و ساختارهای محدودکننده سخن می‌گوید.

عنوان نمایشنامه نیز با همین فضای کلی ارتباط پیدا می‌کند: خواب، در اینجا می‌تواند در برابر آگاهی، دیدن و مواجهه با واقعیت قرار گیرد و نمایشنامه از خلال موقعیت‌های نمایشی و گفت‌وگوهای شخصیت‌ها، مخاطب را با پرسش‌هایی درباره مسئولیت هنرمند و تماشاگر روبه‌رو می‌کند.

مشخصات کتاب

در یک نگاه

راهنمای مطالعه

این کتاب مناسب شماست اگر…

• به نمایشنامه‌های بهرام بیضایی و ادبیات نمایشی معاصر ایران علاقه دارید.
• به رابطه میان هنر، سانسور و ساختارهای قدرت علاقه‌مندید.
• نمایشنامه‌هایی را می‌پسندید که در کنار روایت، لایه‌های اجتماعی و فکری نیز داشته باشند.
• به مسائل مربوط به تئاتر و سینما و موقعیت هنرمند در فرایند تولید اثر علاقه دارید.
• از متن‌هایی که مخاطب را به تفسیر و خوانش دوباره دعوت می‌کنند استقبال می‌کنید.

درباره نویسنده

بهرام بیضایی از مهم‌ترین چهره‌های تئاتر و سینمای ایران است. او در حوزه‌های نمایشنامه‌نویسی، کارگردانی تئاتر و سینما، فیلمنامه‌نویسی و پژوهش درباره نمایش‌های ایرانی فعالیت کرده است. آثار او معمولاً با توجه ویژه به زبان، اسطوره، تاریخ، هویت و موقعیت انسان در برابر ساختارهای قدرت شناخته می‌شوند.

بیضایی در نمایشنامه‌های خود از امکانات مختلف زبان و ساختار نمایشی استفاده می‌کند و بسیاری از آثارش در کنار داستان و شخصیت‌پردازی، درباره خودِ نمایش، روایت و امکان سخن گفتن نیز پرسش‌هایی مطرح می‌کنند. وقتی همه خوابیم نیز در امتداد همین دغدغه‌ها قرار می‌گیرد.

کتاب‌های مشابه

چند نکته درباره کتاب وقتی همه خوابیم

وقتی همه خوابیم درباره چیست؟

این نمایشنامه با قرار دادن هنرمندان و فرایند تولید اثر هنری در مرکز روایت، به مسائلی مانند محدودیت، سانسور، قدرت و استقلال هنرمند می‌پردازد و از این طریق پرسش‌هایی درباره امکان آفرینش آزادانه مطرح می‌کند.

چرا وقتی همه خوابیم را می‌توان از آثار مهم بهرام بیضایی دانست؟

اهمیت این اثر فقط در موضوع آن خلاصه نمی‌شود؛ بیضایی در آن از موقعیت نمایشی برای پرداختن به خودِ هنر و شرایط تولید اثر هنری استفاده می‌کند و میان مسائل تئاتر و سینما و دغدغه‌های اجتماعی پیوند برقرار می‌کند.

آیا برای خواندن وقتی همه خوابیم باید با آثار بیضایی آشنا بود؟

خیر. آشنایی قبلی با آثار بیضایی می‌تواند به درک بهتر برخی از دغدغه‌های تکرارشونده او کمک کند، اما نمایشنامه را می‌توان به‌صورت مستقل نیز خواند. توجه به گفت‌وگوها، موقعیت‌های نمایشی و لایه‌های مربوط به رابطه هنر و قدرت برای مطالعه آن اهمیت بیشتری دارد.